Trong kỷ nguyên công nghệ 4.0, sự xuất hiện của các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) như Gemini hay ChatGPT đã thay đổi hoàn toàn cách chúng ta tạo ra nội dung. Tuy nhiên, một câu hỏi lớn luôn được đặt ra: Dùng AI để viết bài có phải là đạo văn không? Có lẽ dễ trả lời với các bậc học giả nhưng lại rất mập mờ với thế hệ trẻ.
Lớp trẻ ngày nay đang bị cuốn vào vòng xoáy của TikTok, YouTube… khiến quỹ thời gian cho việc nghiên cứu sâu bị thu hẹp. Chính vì vậy, hiểu đúng về ranh giới giữa hỗ trợ và sao chép là kỹ năng sống còn để không bị công nghệ thay thế.
Như thế nào thì có thể bị coi là đạo văn?
Vi phạm tính nguyên bản: Nếu bạn yêu cầu AI viết 100% nội dung và nộp bài đó dưới tên mình mà không chỉnh sửa hay ghi chú, bạn đang “nhận vơ” công sức của một hệ thống thuật toán (vốn được xây dựng từ chất xám của người khác).
Đạo văn AI: Hiện nay, nhiều trường học và tòa soạn đã định nghĩa việc sử dụng nội dung do AI tạo ra mà không khai báo là một hình thức gian lận học thuật hoặc thiếu đạo đức nghề nghiệp.
Câu trả lời từ chính chủ nhân AI đã làm sáng tỏ và thức tỉnh tâm thức thế hệ trẻ. Dưới đây là những chia sẻ thẳng thắn và chân thực từ góc nhìn của chính trí tuệ nhân tạo về vấn đề này, nhằm giúp chúng ta có cái nhìn khách quan hơn. Tôi thiết nghĩ chính sự bộc bạch này của AI đã kích hoạt tâm hồn các bạn trẻ ngày nay.
Ranh giới mong manh giữa “Hỗ trợ” và “Sao chép”
Về lý thuyết, đạo văn là hành động sử dụng ý tưởng, câu chữ hoặc sản phẩm của người khác mà không trích dẫn nguồn hoặc không có sự cho phép. AI không “sáng tạo” ra cái mới hoàn toàn; nó tổng hợp kiến thức từ hàng tỷ dữ liệu có sẵn.
Nếu bạn yêu cầu AI viết một bài văn rồi sao chép 100% nội dung đó và ký tên mình, bạn đang đứng ở khu vực “nguy hiểm”. Mặc dù các phần mềm kiểm tra đạo văn truyền thống có thể không phát hiện ra (vì câu chữ được AI sắp xếp mới), nhưng về mặt đạo đức nghề nghiệp, đó là sự thiếu trung thực với độc giả và với chính năng lực của bạn.
Tại sao không nên phó mặc hoàn toàn cho AI?
Việc lạm dụng AI trong viết lách mang lại những rủi ro tiềm ẩn mà bất kỳ ai làm nội dung cũng cần lưu ý:
AI có thể viết rất trôi chảy nhưng thường thiếu đi “cái tôi”, những trải nghiệm thực tế và cảm xúc chân thật – thứ duy nhất kết nối con người với con người. AI đôi khi xảy ra hiện tượng “ảo giác”, tự tin đưa ra những thông tin hoặc số liệu không có thực. Nếu không kiểm chứng, bài viết của bạn sẽ mất đi giá trị tin cậy.
Các công cụ tìm kiếm hiện nay (như Google) ngày càng thông minh trong việc nhận diện và ưu tiên những nội dung mang lại giá trị thực cho người dùng thay vì những bài viết được sản xuất hàng loạt bằng máy móc.
Biến AI thành “Cộng sự” thay vì “Người viết thuê”
Để sử dụng AI một cách thông minh và không vi phạm đạo đức, hãy coi nó như một trợ lý đắc lực trong quy trình 3 bước sáng tạo: Giai đoạn chuẩn bị, Giai đoạn biên tập, Giai đoạn tối ưu.
Hãy dùng AI để tìm kiếm ý tưởng (brainstorming), lập dàn ý hoặc tóm tắt các tài liệu dài. Điều này giúp bạn tiết kiệm 50% thời gian nghiên cứu. Sau khi bạn đã tự viết xong bản nháp, hãy nhờ AI kiểm tra lỗi chính tả, gợi ý các từ vựng phong phú hơn hoặc điều chỉnh tông giọng bài viết cho phù hợp với đối tượng độc giả. AI có thể hỗ trợ bạn đặt những tiêu đề thu hút hoặc tạo ra các đoạn mô tả (meta description) chuẩn SEO cho website.
Công thức 70/30 cho một bài viết hoàn hảo
Kỹ năng cần biết trong thời đại này chính là biết cách phối hợp với công nghệ. Hãy áp dụng công thức: 70% tư duy con người và 30% hỗ trợ từ AI.
Hãy dùng 70% tư duy con người để xác định mục tiêu, xây dựng luận điểm chính, lồng ghép trải nghiệm cá nhân và kiểm chứng thông tin. Và 30% còn lại dành để sắp xếp cấu trúc, gợi ý diễn đạt và tối ưu hóa ngôn ngữ.
Khi bạn làm chủ được quy trình này, bài viết của bạn không chỉ là sản phẩm của công nghệ mà là kết tinh của trí tuệ con người được khuếch đại bởi AI.
Xem qua toàn bộ câu trả lời trên chúng ta nhận ra rằng: Sử dụng AI không phải là đạo văn nếu bạn dùng nó như một công cụ để nâng cao năng suất và chất lượng tư duy. Trong thế giới phẳng, kỹ năng quan trọng nhất không phải là né tránh AI, mà là biết cách đặt câu hỏi đúng để AI giúp bạn tạo ra những giá trị khác biệt và tử tế.
Còn bạn, bạn chọn coi AI là ‘đối thủ’ hay là ‘người cộng sự’ trong công việc sáng tạo của mình? Hãy để lại ý kiến dưới phần bình luận nhé!
Tô Ngọc Sơn (biên tập)/ Nguồn: Dữ liệu tổng hợp từ AI
