Làm sao để học sinh tiểu học đọc bài hay, kể chuyện tự tin? Nhiều em đọc đúng chữ nhưng giọng đều đều như rô-bốt. Thầy cô thường nói vui: “Học sinh đang đi gom chữ, nhặt câu”.
Hai kỹ năng này là thước đo năng lực cảm thụ ngôn ngữ. Cha mẹ và thầy cô có thể hướng dẫn con qua các mẹo thực tế KỸ NĂNG CẦN BIẾT gợi ý dưới đây.
PHẦN 1: MẸO GIÚP HỌC SINH ĐỌC DIỄN CẢM HAY
Đọc diễn cảm ở tiểu học là sự thể hiện mức độ cảm thụ văn học thông qua giọng đọc (tốc độ, ngữ điệu, ngắt nghỉ). Giáo viên có thể đánh giá năng lực này của học sinh theo 3 mức độ (Chưa hoàn thành, Hoàn thành, Hoàn thành tốt) dựa trên các tiêu chí sau:
1. Thể loại truyện (Truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện sinh hoạt…)
Đọc đúng và lưu loát: Đọc đúng từ ngữ, không đọc lắp, phát âm chuẩn (không ngọng). Tốc độ đọc đạt chuẩn theo từng khối lớp (ví dụ lớp 4-5 khoảng 80-100 từ/phút – Cần xem thêm tốc độ đọc được quy định cho từng khối lớp trong chương trình Giáo dục phổ thông 2018).
Ngắt giọng và nhấn giọng: Ngắt nghỉ đúng dấu câu và các cụm từ có nghĩa. Biết nhấn giọng ở các từ ngữ gợi tả, gợi cảm, từ “chìa khóa” thể hiện tính cách nhân vật hoặc diễn biến cốt truyện, cần đọc to hoặc kéo dài các từ gợi tả, gợi cảm, từ chỉ hành động.
Ví dụ thực tế (Truyện Dế Mèn):
Đọc theo lối kể và hơi nhanh ở các tình tiết cuối: “Hôm nay bọn chúng chăng tơ ngang đường đe bắt em, vặt chân, vặt cánh ăn thịt em.”
Đọc hay (Ngắt hơi ở
/, nghỉ hơi ở //, nhấn giọng ở từ in đậm): “Hôm nay / bọn chúng chăng tơ ngang đường / đe bắt em,// vặt chân,// vặt cánh ăn thịt em.”
Thể hiện giọng nhân vật: Biết phân biệt được giọng người dẫn chuyện và giọng của các nhân vật khác nhau (ví dụ: giọng người bà ấm áp, giọng phù thủy độc ác, giọng thông minh của em bé…).
Giọng người dẫn chuyện: Đọc thong thả, rõ ràng và đều đặn.
Giọng nhân vật: Thay đổi theo tính cách.
Ví dụ thực tế (Truyện Tấm Cám):
Giọng dẫn chuyện: Chậm rãi, ấm áp: “Bụt nhìn Tấm hiền từ rồi hỏi:”
Giọng Bụt: Hạ thấp giọng, trầm ấm, bao dung: “- Vì sao con khóc?”
Giọng Tấm: Tông giọng cao hơn, hơi run, tủi thân: “- Dì ghẻ không cho con đi hội Bụt ơi!”
Cảm xúc chủ đạo: Thể hiện được sắc thái tình cảm của đoạn truyện (vui, buồn, hồi hộp, gay cấn).
Vui tươi: Đọc nhanh hơn một chút, nét mặt tươi vui.
Buồn bã: Đọc chậm lại, giọng nhẹ và trầm xuống.
Hồi hộp: Giọng dồn dập, hơi thì thầm ở câu cao trào.
2. Thể loại thơ (Thơ 4 chữ, 5 chữ, lục bát, tự do…)
Lưu loát và đúng nhạc điệu: Đọc đúng từ, thuộc lòng (nếu là bài yêu cầu thuộc lòng), thể hiện được nhịp điệu đặc trưng của thể thơ (Ví dụ: lục bát thường ngắt nhịp 2/2/2 hoặc 4/4, ….).
Ngắt nhịp thơ sáng tạo: Biết ngắt hơi ở cuối mỗi dòng thơ và nghỉ lâu hơn một chút ở cuối mỗi khổ thơ. Biết “ngắt nhịp tâm trạng” theo ý nghĩa của câu thơ thay vì chỉ ngắt cơ học.
Bộc lộ cảm xúc: Thể hiện được tình cảm, cảm xúc của tác giả gửi gắm trong bài thơ (yêu quê hương, tình cảm gia đình, niềm vui đến trường…).
3. Thể loại văn xuôi miêu tả/ tùy bút
Tốc độ và sự trôi chảy: Đọc thong thả, vừa phải để người nghe kịp hình dung ra bức tranh phong cảnh hoặc sự vật được miêu tả.
Trí tưởng tượng qua giọng đọc: Giọng đọc cần giàu hình ảnh, nhẹ nhàng hoặc hào hùng tùy thuộc vào đối tượng miêu tả (Ví dụ: tả cảnh sông nước êm đềm cần giọng nhẹ, tả dòng thác cần giọng mạnh mẽ).
PHẦN 2: CÁC THỂ LOẠI KỂ CHUYỆN VÀ TIÊU CHÍ CHẤM ĐIỂM
Kể chuyện giúp học sinh tự tin nói trước đám đông.
4 Kiểu kể chuyện ở tiểu học
Kể lại truyện đã nghe thầy cô kể trên lớp.
Kể lại truyện con tự đọc trong sách, báo.
Kể về một kỷ niệm, một việc tốt con đã tham gia.
Đóng vai nhân vật để kể lại truyện bằng sự sáng tạo.
Tiêu chí đánh giá kể chuyện hay
Thầy cô có thể đánh giá học sinh dựa vào bảng điểm 10 sau:
| Tiêu chí | Nội dung cần đạt | Điểm |
| 1. Nội dung | Kể đúng chủ đề. Đủ các sự việc. Đúng trình tự truyện. | 4 điểm |
| 2. Cách diễn đạt | Nói to, rõ ràng. Không nói lắp. Biết dùng từ nối câu. | 3 điểm |
| 3. Giọng kể | Giọng tự nhiên, truyền cảm. Có thay đổi ngữ điệu. | 2 điểm |
| 4. Phong thái | Tự tin, nhìn người nghe. Có điệu bộ phù hợp. | 1 điểm |
LỜI KHUYÊN THỰC TẾ CHO GIÁO VIÊN VÀ CHA MẸ
Với học sinh tiểu học, sự tự tin luôn quan trọng hơn sự hoàn hảo.
Ban đầu, hãy khen ngợi khi con đọc đúng, nói to và rõ ràng. Khi con đã mạnh dạn, thầy cô mới rèn thêm cách nhấn giọng, biểu cảm. Điều này giúp trẻ không sợ hãi khi học tiếng Việt.
Tô Ngọc Sơn
