PHÂN BIỆT “CÁC” VÀ “NHỮNG”

“Các” và “những” là hai từ cùng chỉ số nhiều mà đa phần được cho là có thể thay thế lẫn nhau. Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng vậy, và thậm chí ngay cả khi thay thế được, ta vẫn thấy có sự khác biệt về sắc thái nghĩa. Vậy, phải dùng sao cho đúng?

Trước hết xin nói về “Các”.

Từ này mang sắc thái tổng quát, có hàm nghĩa “mọi”, “khắp cả”. Bởi vậy khi cần chỉ số đông quần chúng, hay một lớp người ta sẽ dùng “các” thay vì “những”.

Như khi phát biểu, ta nói “thưa các ngài” chứ không phải “thưa những ngài”. Vua ngày xưa tham khảo ý kiến “các quan đại thần” chứ không phải “những quan đại thần”. Hay một cô nông dân có thể nói “các ông giáo sư chỉ giỏi khoác lác” thay vì “những ông giáo sư”.

Tới đây thì cách dùng “những” chắc cũng đã rõ.

Từ này tuy chỉ số nhiều nhưng không mang tính phổ quát; bao lấy một tầng lớp hay một số đông; mà nó chỉ là một tập con của “các”, chỉ vào những đối tượng cụ thể.

Do đó khi nói rõ tên hay gốc gác, ta dùng “những”, như: Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung là những vị anh hùng của dân tộc ta (chứ không phải “các vị anh hùng”). Hoặc tuy không nêu rõ nhưng đã có ý chỉ định cụ thể, ta cũng dùng “những”.

Câu sau sẽ nêu rõ sự khác biệt giữa “các” và “những”: “Tất cả các bạn đang đọc bài viết này, những bạn nào thấy hay xin hãy nhấn nút chia sẻ để nhiều người cùng được biết”.

Theo quyển “Việt Nam văn phạm” của Trần Trọng Kim:

Mạo từ “các” cùng dùng để chỉ số nhiều như từ “những”. “Các” thường đứng trước danh từ chỉ người hay chỉ vật mà người ta đã biết rồi và đã được chỉ định trong não.

Có thể hiểu, “các” là mạo từ xác định và “những” là mạo từ không xác định. Ví dụ: Thưa các cô, các chú, các bác. –> không thể thay thế bằng “những” được.

Theo GS.TS Mai Ngọc Chừ:

– “Các” chỉ toàn thể
– “Những” chỉ bộ phận

VD1: “Hôm nay thầy sẽ điểm danh để biết những em nào nghỉ học”.

Trong ví dụ 1, “những em” nghỉ học chỉ là một bộ phận nhỏ trong lớp học ấy. Nếu dùng “các em” thì nghĩa là cả lớp đều nghỉ học.

VD2: “Những học sinh đã giành được giải thưởng trong kì thi này; các em đã mang niềm vinh dự về cho trường lớp!”

Trong ví dụ 2, “những học sinh giành được giải thưởng” chỉ là một bộ phận trong số các học sinh đi thi. Còn “các em” trong tình huống này chỉ tất cả học sinh giành được giải thưởng đó.

Ngọc Sơn (Biên soạn)